وه نام خوداێ بێ وێنه

با توجه به انتشار روزافزون متون نظم و نثر مکتوب و الکترونیکی ضرورت دارد تا کردزبانانی که به زبان کردی جنوبی تکلم می کنند با مبادی شیوه ی نوشتن این زبان آشنا شوند ؛ از  این رو  متن زیر که به زبان ساده نوشته شده است ، درآمدی است بر این موضوع ، و امید است وبلاگ ها و سایت های  علاقه مند  و مرتبط با انعکاس آن  زمینه ی آشنایی بیشتر  کردزبانان را با رسم الخط کردی فراهم آورند .

13 نکته ی طلایی برای یادگیری شیوه ی نوشتن زبان کردی جنوبی (  ایلامی (فیلی ) ، کلهری ، لکی و گورانی )

 

1-   حروف الفبای کردی عبارت اند از :

ء – ا - ب – پ – ت – ج – چ- ح – خ- د- ر- ڕ( ڕ بزرگ که به شکل مشدد تلفظ  می شود) – ز – ژ – س – ش- ع- غ – ف – ق – ڤ ( با قرار گرفتن دندان های بالایی بر روی لب پایین تلفظ می شود و صدای V انگلیسی می دهد ) – ک – گ- ل – ڵ ( ڵ  بزرگ که تلفظ ل در کلمه ی الله به همین شکل است ؛ یعنی نوک زبان پشت دندان های بالا قرار می گیرد ) – م – ن –  و ( معادل W  در زبان انگلیسی و هم چنین ضمه (O) ؛ به این ترتیب این حرف به جای دو صدا به کار می رود ) – ه / ـه ( فتحه ) – وو ( مصوت بلند که در کلماتی مانند« رووژ» به معنی روز ،و نیز کلمه ی « جادوو» به کار می رود ) –  ۊ که بین صدای مصوت بلند  او ( U) و ای (I) تلفظ می شود ؛ مانند « خۊن » به معنی خون و « رۊن » به معنی روغن – هـ - ی ( این حرف هم صدای Y  را     می دهد هم صدای I ؛ یعنی حرفی که به جای دو صدا کاربرد دارد ) - ێ ( این حرف را یای مجهول می گویند که در کلماتی مانند : شێر = شیر درنده ، دێر= دیر ، ئێران = ایران و مانند آن به کار  می رود ) .

توجه : در نوشتن کردی سورانی حرف ۆ هم به کار می رود که کشیده تر و بازتر از ضمه ی معمولی است و در زبان کردی ایلامی کاربردی ندارد .

۲-   حرکات ، مانند فتحه و ضمه به حروف تبدیل می شوند یعنی به جای ضمه (   ـــــُـــ )  حرف « و » و به جای فتحه ( ــَـ) حرف « ه / ـــه » به کار می رود . مثال برای ضمه : کورد ( کُرد) ، ئوتاق ( اتاق) ، ئورده ک ( اُردک ) ، و ... . مثال برای فتحه : عه لی ( علی ) ، مه ل ( پرنده ، حشره ) ، به راده ر     ( برادر ) ، و ... .

3-    در رسم الخط کردی حرفی برای حرکت کسره نیست . راه تشخیص کسره آن است که اگر حرکت فتحه (ه /ـه ) و ضمه (و) نباشد به احتمال قوی کسره است . ضمنا هر جا که لازم باشد     می توان از حرکت کسره هم استفاده کرد .

4-   قبل از نوشتن صداهای بلند « ا – ای (ی) ، او (و ) » و نیز صداهای فتحه و کسره و ضمه ،  به جای همزه ای که به شکل الف در کلمات فارسی  در اول کلمه می آید ،  از همزه به شکل «ء » استفاده می شود . مثال : ئازاد ( آزاد ) ، ئیلام ( ایلام ) ، ئووره ( آن جا ) ، ئورده ک ( اُردک ) ، ئڕا /ئه ڕا (چرا ) ،  ئه وه ( آن ) و ... .   

5-   به جای سه حرف « ذ – ظ – ض » فقط حرف «ز» نوشته می شود . مثال : زاهر (ظاهر) ، نه زه ر (نظر ) ، له زیز ( لذیذ ) .

6-   به جای دو حرف « ص – ث » حرف « س» نوشته می شود . مثال : سووره ت (صورت ) ، سروه ت (ثروت ) ، سه حرا (صحرا ) .

7-   به جای «ط» حرف « ت » نوشته می شود . مثال : تاهر (طاهر ) .

8-   در زبان کردی دو نوع حرف « ل » داریم ؛ یک : ل متعارف که در کلماتی مانند « که ل  » به معنی شکاف و « مه ل» به معنی حشره و پرنده به کار می رود و دو : ڵ بزرگ یا کردی که در کلماتی مانند « که ڵ» به معنی بز کوهی و « کوڵ » به معنی کوتاه به کار می رود .

9-   در زبان کردی دو نوع « ر» داریم ؛ یک : ر متعارف و عادی که در کلماتی مانند « ده ر » به معنی در به کار می رود و دو : ڕ کردی که به صورت سایشی و مشدد به کار می رود و با علامتی در زیر آن مشخص می شود . مثال : که ڕ ( کر و ناشنوا ) ، پڕ ( پر ) ، زڕه ( صدای زنگ ) .

10-    در کردی ایلامی صدای بلند او ( و  ) را به صورت « وو » می نویسیم ؛ مثلا : نور به شکل نوور نوشته  می شود .

11-  در کردی حرف یای مجهول کاربرد دارد که با علامتی بر روی «ی » به شکل «ێ» مشخص می شود و در کلماتی مانند : ئێواره ( عصر ) ، ئێران ( ایران ) و مانند آن به کار می رود .

12-  واو عطف بین کلمات به شکل یک واو تنها نوشته می شود . مثال : من و عه لی و رزا و      یه حیا ( من و علی و رضا ویحیی ) .

13- به جای علامت تشدید ، دوبار حرف تکرار می شود : مثال : هممه ت ( همت ) ، نه ججار ( نجار) .

حالا که به این 13 نکته ی طلایی دست یافتید ، امید است بتوانید متن زیر یا متن هایی مشابه را بخوانید و به این شیوه بنویسید .

 

 براو  خوه یشک  هاموڵاتی ،

زوان  کوردی  به شێگ  ده  میرات   فه رهه نگ  و  ئه ده ب  ئیمه  کورده ێله  که   نه سڵ  وه  نه سڵ  و ده س   و ده س  وه  ئیمه  ره سیه  . ئمێده واریم   ئیمه یشه    بتۊه نیم  حفزێ        بکه یمن  و  وه  ده س   زاڕوه ێلمان ده ئێرنگه  و  ئایه نده  بڕه سنیمن . هه ر  که س   یه ێ  زوان  بزانێ ، چمان  وه  یه ێ    ده روه چه و تماشاێ  دنیا  که ێ ، هه ر  که س  د ِ زوان  بزانێ وه  دِ  ده روه چه و  وه  دنیا  نوڕێ  . راسی   ئیمه  ئه ڕا  خوه مان  ده  ئێ  ئاسوو  رووشنه  ک  خودا   داگه سه مان   مه حرووم   بکه یمن .

برا و خوه ێشکه ێل  عه زیز ، بایه د  گیشتێ  ده س  وه  ده س  یه ک  به یمن  و ئێ  زوان  شرینه  و دوڵه مه نه ، ده وڵه مه ن تر و  شرین تره و  بکه یمن . 

ماناێ چه ن که لیمه :  ئێرنگه : اکنون /  ده روه چ : دریچه / ئاسوو رووشن : افق روشن