(یادداشتی بر مجموعە دوبیتی "کەلیمەو کەمووتەر" سرودە‌ی ظاهر سارایی)

🖋 حسین شکربیگی


قالب دوبیتی از دیرباز قالب ابراز احساسات و عواطف بوده است. قالبی برای ثبت آنات و لحظاتی عاشقانه .دوبیتی از آن فخامت و کبریای دیگر قوالب دور بوده و صمیمانه‌تر بوده است. دوبیتی این خصلت را از قرن‌ها پیش تا دقیقه‌ی اکنون حفظ کرده است. در کنار دوبیتی، رباعی نیز از قوالب محبوب ما ایرانی‌های عاشق کوتاه‌سرایی بوده و هست . ناگفته خود پیداست که قالب رباعی ظرفی بوده که عرفا و حکما را خوش‌تر می‌آمده . چندان، یا به صواب نزدیکتر است اگر بگوییم که آن قدر که دوبیتی مردمی بوده، رباعی ، این  خصلت مردمی بودن را نداشته اما به هر تقدیر محبوبیتی داشته و به کار ثبت دقیقه‌ها و لطیفه‌های فکری و فلسفی  می‌آمده . هر چقدر دوبیتی تغییرات کمتری از لحاظ مضمونی داشته اما رباعی گویا انعطاف بیشتری را پذیرفته . رباعی ظرفیت بیشتری برای بیان احوالاتی غیر از بیان آنات فلسفی و حکمی  از خود نشان داده است ..( این البته حکمی کلی و غالب است و گرنه ما در طول تاریخ ادبیات رباعی‌ها و دوبیتی‌هایی داشته ایم که به این  موضوع‌بندی‌ها وفادار نبوده‌اند ) ...