مرثیه ای برای امام حسین

ملا حقعلی سیاه پوش ، شاعر نیمه ی دوم قرن سیزدهم و نیمه ی اول قرن چهاردهم هجری  ، از شاعران بزرگ کردی جنوبی – شاخه ی کردی لکی – است که به اسلوب شعر کردی قدیم یعنی گورانی ، شعر های  ارجمندی سروده است . او شاعری است از روستای سیاه پوش الشتر استان لرستان .  دیوان ملاحقعلی به اهتمام آقای عبدالسعید حقیقی  در سال 1379 به گونه ای آبرومند به زیور چاپ آراسته شده است .  او شاعری است مذهبی و علاقه مند به اهل بیت پیامبر اسلام (ص) و در سوک  آزاده ی گیتی امام حسین شعری جانسوز سروده که گزیده ای از  آن ، ذیلا تقدیم می گردد ، تا به گونه ای ما نیز در محرم آن امام شهید سوگوار بوده باشیم .

                        فه له ک ،   به د   که ردی

............................... فه له ک   به د  که ردی

هۊچ   شه رمت  نه که رد ، فه له ک   به د  که ردی

 

پاێ   ئه ده و   ژه  حه د  حورمه ت  ره د  که ردی

به د   وه  گه رد  ئال  موحه مه د   که ردی

 

ئه وسا   شین  ژه   ده شت  که ربه لا   خێزان

په ێ  چی   ئه وراقت  ژه  هه م   نه ڕێزان ؟!

 

په ێ  چی  ده ست  حه ق  شه مشێر  نه کیشا

ژه  بیخ   بنچینه ێ  به دان   نه تێشا

 

په ێ  چی  ئه و  وه قته  روێ  نشوور  نه وی

په ێ  چی دیده ێ   ماهـ و  خورشید  کوور  نه وی

 

په ێ  چی  جبره ئیل  په ڕ   نه ڕێزاوه

سوور  ئسرافیل  سه خت  نه خێزاوه

 

په ێ  چی  عزرائیل  گیان  وێش  نه سه ن

په ێ  چی  میکائیل  مونفه عل  نه مه ن

 

ماچان  خه ێمه گاێ  حوسه ێن  پاره  بی

عێاڵ  عتره ت  ئه و  ئاواره  بی

 

هه م  ماچان  گ  شمر  له عین   ئاماوه

حه لقش  وه  مه وداێ  خه نجه ر  کاواوه

 

خه ڵتان  خۊن  بۊ  شاێ   تشنه کامان

فه له ک  ژه  جه ورت  ئامان  سه د ئامان

 

سه قاێ  شاێ  شه هید ، پوور  شاێ  مه ردان

هه ر  دو  ده ستش دا ، ژه  به دن  په ردان

 

قه زا  تێخ ژه  ده س عه لی  ئه کبه ر سه ن

شه بیه ِ  ره سوول  سه روه ر ، بێ سه ر  مه ن

 

هه ێ  روو ژه   جه فاێ  چه رخ  پڕ فه ن   دا

عه رووسی  قاسم  بی   وه شیوه ن دا

 

زه ێنه ب  زه لیل  مه ن ، هه م  ژه  و  جه وره وه

ئه سیرانش دا  کول   وه  ده وره وه

 

عابد  بیمار بی  به و  زه نجیره دا

بی  وه سه ر قه تار  ئه و  ئه سیره دا

 

یا  ره ب یه  مه زهه ر  لایه زالیت بی

نشانه ی  شه وکه ت  زولجه لالیت  بی

 

یا ره ب  یه گووشوار  عه رش  به رین  بی

په روه رده ێ  ئاغووش  رووح و لئه مین  بی

 

ئێ  ره نجه  لازم  ئه حوالش  نه وی

ئێ  زولمه  لایق  جه لالش  نه وی

 

نه عش  تیرواران  بێ سه ر مه نه ش   روو

ئه سیران  شام  حاڵ  په رگه نه ش  روو

 

زه لیلی  زه ێنه ب  عه زیز مرده ش  روو

خه ێمه گاو  حه ره م  تاراج  که رده ش  روو

 

ناڵه ێ  خه ریوان  شار شامش  روو

شه هیدی  یاران  تشنه کامش  روو

 

فه له ک  ئێ  زولمه  هیچ ره وا   نه وی

سزاوار  ئال  موسته فا  نه وی

 

ئه ر باچم  یا ره ب  رزاێ  تو  نه وی

ئێ کاره  لاێق ده ر گاێ  تو  نه وی

 

ته رسم  رانده ێ  باب  ره حمه تم  که ری

ژه نوو  سزاوار  زه حمه تم  که ری

 

« حه قه »  ژه ێ  شه رحه  زوانت  لال  بوو

دیده ت  وه  ره حمه ت  شاێ  لایه زال  بوو

 

به لکم   وه  حورمه ت حوسه ێن  سه روه ر

فارغ  بین ژه  شه ڕ  شه راره ێ  مه حشه ر

 

او پیر ما بود

 

·       ظاهر سارایی

« او پیر ما بود »

ولي محمد اميدي فرزند مرحوم عظيم، در سال 1301 هـ . ش در روستاي «كارَزان » از توابع شهرستان شيروان‌چرداول استان ایلام، چشم به جهان گشود. وي در ميان زندگي بي‌‌آلايش ايلاتي و كوچ نشيني نشو و نما يافت و همين شيوه‌‌ي زيست ، بيشترين تأثير را در شعر او بر جاي نهاد .

اميدي در سال 1328 با دختر عموي خود ازدواج نمود كه حاصل اين زندگي مشترك دو پسر و دو دختر مي‌‌باشد. وي در سال 1339 به گيلان‌غرب مهاجرت نمود و در روستاي علي‌خان‌آباد به كشاورزي مشغول شد، سپس در سال 1353 براي يافتن كار به تهران رفت و در كارخانه‌‌ي كارتن‌سازي مشغول به كار گرديد، و بعد از 18 سال خدمت در سال 1371 بازنشسته شد. و ایام پیری و کهولت را در کرمانشاه گذراند و نهایتا روز سه شنبه 11/10/1386 خورشیدی جان به جان آفرین تسلیم گفت و در میان حسرت و دریغ مردم قدر شناس ایلام که با برگزاری مراسم سنتی چمر نیز همراه بود ، در بهشت رضای شهر ایلام در قطعه ی هنرمندان به خاک سپرده شد؛ چه، او عشقی عجیب به ایلام داشت ، چنان که گفته بود :

ئه ر  خوسره و   بووم  ده س  وه  جامه وه

ئه روام   گل  مه خوه ی  وه  ئیلامه وه

گر چه  او به مکتب نرفت و  خط ننوشت  اما  به غمزه ی شاعری و به تعبیری نازک تر « ساحری » مسئله آموز صد مدرس شد .  او حافظ  و حافظه ی سنت دیرپای شعر کردی جنوبی است که نسل به نسل پایدار ماند تا در کلام ولی محمد به نیکوترین شیوه و برازنده ترین گونه خود را بنمایاند .

اميدي به سبب محروميت منطقه از نعمت سواد محروم گرديد ولي هوش سرشار، طبع روان و قريحه‌ي ذاتي او باعث شد كه قدم در وادي شعر بنهد و بعد از مدتي نام و آوازه‌‌اي فراهم ‌‌آورد و در محفل شاعران حضوري به‌ هم رساند و در جشنواره های معتبر شعر  به شعر خوانی پرداخت که همه جا با تحسین و حسن استقبال مواجه شد . 

وي در اوان نوجواني با استماع شعر شاعران كلاسيك و متون كهن كردي نظير شاهنامه‌ي كردي شيرين وفرهاد، بهرام و گل اندام، حماسه‌‌هاي مذهبي و...در منزل پدری که شعرخوانی در آن جا برگزار می شده ، بر دانش شفاهي خود افزود و استعداد شاعري‌اش را پرورد و لذا مي توان اذعان داشت كه استاد ِ واقعي اميدي همانا جلوه هاي طبيعت، اشعار متقدمان و هوش سرشارش بوده است. هرچند اميدي به مكتب نرفت و قيل و قال مدرسه نشنيد، اما نمي توان وي را در زمره‌‌ي شاعران امی و عامی به شمار آورد؛ تلميحات مكرر ايشان به ‌آيات و احاديث‌، اشارات صريح به اساطير و پيامبران و امامان و آگاهي از رخدادهاي گوناگون تاريخي، جملگي حكايت از اشراف نسبي شاعر به معلومات مورد انتظار  زمان خود دارد .

ولی محمد ، در دوران دفاع ملت ایران از سرزمین خود در  برابر بیگانگان متجاوز ، همراه با حضور غیور مردان استان ایلام ،با قرائت اشعارش در تقويت و تهييج روحيه‌‌ي ملي و سلحشوري نقش به سزايي ايفا نمود.

زبان شعري او همان كردي جنوبي است كه گاه تداخل گويش شاعر ‌(خزلي‌) و گويش ادبي و كهن كردي ‌(گوراني – هورامي‌) خاصه در ساختار افعال و حروف اضافه در ‌آن ديده مي‌‌‌شود. در شعر اميدي پديده‌‌هاي طبيعي چون كوه، رود، دشت و درخت جان و حيات دارند و به گفت و گو برمي‌‌خيزند.

صور خيال او طبيعي و به دور از لفظ پردازي هاي اديب مآبانه است و از تكلف و تصنع پرهيز داشته  ، و آن چه طبع خداداد به او داده بود ، بر زبان مي آورد.  

توصيفات شاعر دقيق و رنگارنگ و تشبيهاتش ملموس و ‌‌‌آشناست استعاره‌‌هاي او گاه تلميح گونه و ذهن براي فهم ‌آن نيازمند تأمل و تلاش بيش تري است‌.

زبان شعري او با توجه به مضمون گاه پرخروش و سركش و گاه نرم و رام و گوش نواز است.

باری ، ولی محمد امیدی پیر ما بود و از استادان راستین شعر کردی ایلام ، که اینک در میان ما نیست اما شعرهایش بر لبان ما زمزمه می شود . او متعلق به ما ایلامی ها تنها نیست ؛ او از آن هر کسی است که به زبان شیرین کردی ترنم می کند . او در بیتی آگاهانه به این نکته اشاره دارد که :

گه رتم   به ن    وه   ده س   بای   شه ماله وه

تا   به یگه ی   وه   زید  کورده   ماله وه

روحش شاد و یادش گرامی.

 

گه رتم   به ن  وه  ده س  بای  شه ماله وه

تا  بیگه ی وه  زید   کورده ماله وه

 ولی محمد امیدی شاعر بزرگ کردی گوی ایلام صبح امروز ۱۱/۱۰/۸۶ به ابدیت پیوست . مراسم تشییع پیکر او راس ساعت ۹ صبح  در شهر ایلام برگزار خواهد شد . درگذشت او را به اهالی شعر  و ادب کردی در هر کجای گیتی تسلیت می گوییم .